Sprawy cywilne i spory sądowe w Gdańsku – gospodarcze, cywilne, budowlane

Proces cywilny w dużej mierze rozstrzyga się na samym początku – tym, co znajdzie się w pozwie albo w odpowiedzi na pozew, jakie dokumenty zostaną do nich dołączone i jakich świadków się wskaże. Przepisy coraz mocniej ograniczają możliwość „dorzucania” twierdzeń i dowodów w późniejszym etapie, a w sprawach gospodarczych spóźnione dowody co do zasady są pomijane. Dlatego każdą sprawę zaczynamy od rzetelnej oceny: jakie są fakty i dowody, jakie przepisy mają zastosowanie, ile spór może potrwać i kosztować oraz czy rozsądniejsza nie będzie ugoda.

Prowadzimy sprawy gospodarcze, cywilne i budowlane – po stronie powoda i pozwanego, przed sądami rejonowymi, okręgowymi i apelacyjnymi w całej Polsce. Poniżej opisujemy, jak wygląda postępowanie i na co zwracamy uwagę.

Jak wygląda współpraca przy sprawie sądowej

1. Analiza dokumentów i rozmowa. Prosimy o umowy, korespondencję, faktury, protokoły, zdjęcia, a jeżeli sprawa już trwa – o pozew, nakaz zapłaty lub inne pisma z sądu wraz z kopertą albo informacją o dacie doręczenia. Data doręczenia jest kluczowa, bo od niej liczą się terminy.
2. Ocena szans i strategii. Mówimy, które twierdzenia da się udowodnić, a które nie, jakie są ryzyka, ile zwykle trwa postępowanie danego rodzaju i jakie koszty mogą powstać – w tym koszty przegranej. Nie obiecujemy wyniku, ale przedstawiamy realistyczne scenariusze.
3. Próba rozwiązania sporu bez sądu. Wezwanie, negocjacje, mediacja – jeżeli mają sens. Pozew musi zresztą zawierać informację, czy strony próbowały mediacji lub innego pozasądowego rozwiązania sporu, a jeżeli nie – wyjaśnienie, dlaczego (art. 187 § 1 pkt 3 Kodeksu postępowania cywilnego).
4. Pozew lub odpowiedź na pozew. Przygotowujemy pismo wraz z kompletem dowodów, wnioskami o zabezpieczenie, przesłuchanie świadków czy opinię biegłego.
5. Prowadzenie sprawy. Udział w posiedzeniach i rozprawach, pisma przygotowawcze, przesłuchania świadków, zastrzeżenia do opinii biegłych, rozmowy ugodowe. Na bieżąco informujemy o przebiegu sprawy.
6. Wyrok i dalsze kroki. Wniosek o uzasadnienie, apelacja albo odpowiedź na apelację, następnie – egzekucja (zob. windykacja) albo obrona przed nią.

Który sąd jest właściwy

Sąd rejonowy czy okręgowy. Sądy rejonowe rozpoznają wszystkie sprawy, z wyjątkiem zastrzeżonych dla sądów okręgowych (art. 16 k.p.c.). Do sądu okręgowego należą m.in. sprawy o prawa majątkowe, w których wartość przedmiotu sporu przewyższa 100 000 zł, oraz sprawy o prawa niemajątkowe (art. 17 pkt 1 i 4 k.p.c.). W sprawach o roszczenia pieniężne wartością przedmiotu sporu jest dochodzona kwota (art. 19 § 1 k.p.c.). Od tego zależy też, do którego sądu trafi apelacja: od wyroku sądu rejonowego – do sądu okręgowego, od wyroku sądu okręgowego – do sądu apelacyjnego (art. 367 § 2 k.p.c.).

Właściwość miejscowa. Co do zasady pozew wnosi się do sądu, w którego okręgu pozwany ma miejsce zamieszkania lub siedzibę (art. 27 i 30 k.p.c.). Spory z umów można wytoczyć także przed sąd miejsca wykonania umowy (art. 34 k.p.c.), a o szkodę z czynu niedozwolonego – przed sąd miejsca zdarzenia, które ją wywołało (art. 35 k.p.c.). Strony mogą na piśmie poddać spory sądowi wybranemu w umowie (art. 46 § 1 k.p.c.) – dla firm z Trójmiasta to często sposób, by ewentualny proces toczył się w Gdańsku.

Sąd gospodarczy. Sprawy gospodarcze rozpoznają wydziały gospodarcze sądów rejonowych i okręgowych według przepisów o postępowaniu w sprawach gospodarczych (art. 458¹ i następne k.p.c.).

Spory gospodarcze

Sprawami gospodarczymi są m.in. sprawy ze stosunków cywilnych między przedsiębiorcami w zakresie prowadzonej przez nich działalności (także gdy któraś ze stron zaprzestała działalności), sprawy ze stosunku spółki, z umów o roboty budowlane i ściśle z nimi związanych, z umów leasingu oraz przeciwko osobom odpowiadającym za dług przedsiębiorcy – np. poręczycielom czy członkom zarządu (art. 458² § 1 k.p.c.). Typowe spory, które prowadzimy:

• o zapłatę wynagrodzenia, ceny lub odszkodowania z tytułu niewykonania albo nienależytego wykonania umowy (art. 471 Kodeksu cywilnego),
• o kary umowne i ich miarkowanie (art. 484 k.c.),
• o jakość, zakres i odbiór świadczenia, gwarancję i rękojmię między przedsiębiorcami,
• o odsetki w transakcjach handlowych i rekompensatę za koszty odzyskiwania należności,
• spory między wspólnikami i ze spółką, w tym o odpowiedzialność członków zarządu,
• spory z umów najmu lokali użytkowych, dystrybucji, franczyzy, agencji, leasingu.

Rygory postępowania gospodarczego. To postępowanie jest wyraźnie bardziej sformalizowane niż zwykły proces:

• powód musi powołać wszystkie twierdzenia i dowody w pozwie, a pozwany – w odpowiedzi na pozew; spóźnione podlegają pominięciu, chyba że strona uprawdopodobni, że ich wcześniejsze powołanie nie było możliwe albo potrzeba wynikła później (art. 458⁵ k.p.c.),
• czynność strony, z którą prawo łączy nabycie, utratę lub zmianę uprawnienia – np. wypowiedzenie, odstąpienie, uznanie – można wykazać tylko dokumentem, chyba że strona wykaże, że nie może go przedstawić z przyczyn od niej niezależnych (art. 458¹¹ k.p.c.),
• dowód ze świadków sąd dopuszcza dopiero wtedy, gdy po wyczerpaniu innych dowodów pozostały niewyjaśnione fakty istotne dla sprawy (art. 458¹⁰ k.p.c.),
• w toku postępowania nie można zgłaszać nowych roszczeń zamiast lub obok dotychczasowych, a powództwo wzajemne jest niedopuszczalne (art. 458⁸ § 1 i 3 k.p.c.),
• strony mogą zawrzeć umowę dowodową wyłączającą określone dowody – na piśmie pod rygorem nieważności albo ustnie przed sądem (art. 458⁹ k.p.c.).

Strona, która nie jest przedsiębiorcą albo jest przedsiębiorcą będącym osobą fizyczną, może wnioskować o rozpoznanie sprawy z pominięciem przepisów o postępowaniu gospodarczym – w terminie tygodnia od doręczenia pouczeń (art. 458⁶ k.p.c.). Dla jednoosobowej działalności to czasem istotne ułatwienie, które łatwo przeoczyć.

W praktyce oznacza to, że przy sporze gospodarczym nie ma miejsca na „uzupełnimy później”. Pozew albo odpowiedź na pozew przygotowujemy tak, by zawierały cały materiał – nawet jeżeli część dowodów wydaje się na razie zbędna.

Spory cywilne

Reprezentujemy osoby prywatne i firmy w sprawach:

• o zapłatę – z umów sprzedaży, zlecenia, o dzieło, pożyczki, najmu,
• o odszkodowanie i zadośćuczynienie – za szkody na osobie i mieniu, w tym od ubezpieczycieli,
• o zwrot nienależnego świadczenia i bezpodstawnego wzbogacenia,
• o wydanie rzeczy, naruszenie posiadania, własność i współwłasność, służebności (zob. nieruchomości),
• o ochronę dóbr osobistych,
• z umów konsumenckich – zarówno po stronie konsumenta, jak i przedsiębiorcy (zob. reklamacje i spory konsumenckie).

W zwykłym procesie strona może co do zasady przytaczać twierdzenia i dowody aż do zamknięcia rozprawy, ale przewodniczący może zobowiązać ją do podania wszystkich twierdzeń i dowodów w piśmie przygotowawczym pod rygorem ich pominięcia (art. 205³ § 2 k.p.c.), a po sporządzeniu planu rozprawy na posiedzeniu przygotowawczym nowe dowody co do zasady są pomijane (art. 205¹² § 1 k.p.c.). Swoboda jest więc mniejsza, niż się wydaje. Sprawy o świadczenie do 20 000 zł rozpoznaje się w postępowaniu uproszczonym (art. 505¹ k.p.c.), które ma własne ograniczenia.

Spory budowlane

Sprawy z umów o roboty budowlane i ściśle związanych z procesem budowlanym umów służących wykonaniu robót są sprawami gospodarczymi (art. 458² § 1 pkt 5 k.p.c.). Gdy jedną ze stron jest konsument – np. osoba budująca dom – rygorów postępowania gospodarczego się nie stosuje, ale sprawę nadal rozpoznaje sąd gospodarczy (art. 458¹ § 1 k.p.c.). W sprawach budowlanych sąd przed posiedzeniem przygotowawczym albo pierwszą rozprawą kieruje strony do mediacji (art. 458³ᵃ k.p.c.).

Umowa o roboty budowlane powinna być stwierdzona pismem (art. 648 § 1 k.c.). Wykonawca zobowiązuje się oddać obiekt wykonany zgodnie z projektem i zasadami wiedzy technicznej, a inwestor – m.in. przekazać teren budowy, odebrać obiekt i zapłacić wynagrodzenie (art. 647 k.c.). Zajmujemy się m.in.:

• rozliczeniem wynagrodzenia – ryczałtowego i kosztorysowego, robót dodatkowych i zamiennych, odbiorów częściowych (inwestor ma obowiązek przyjmować roboty częściowo, jeżeli umowa nie stanowi inaczej – art. 654 k.c.),
• gwarancją zapłaty – wykonawca może w każdym czasie żądać od inwestora gwarancji zapłaty (bankowej, ubezpieczeniowej, akredytywy lub poręczenia banku); tego prawa nie można wyłączyć umową, a jeżeli inwestor nie przedstawi gwarancji w wyznaczonym terminie, nie krótszym niż 45 dni, wykonawca może odstąpić od umowy z winy inwestora (art. 649¹–649⁴ k.c.),
• wadami i opóźnieniami – do skutków opóźnienia, wadliwego wykonania, rękojmi i odstąpienia od umowy przed ukończeniem obiektu stosuje się odpowiednio przepisy o umowie o dzieło (art. 656 § 1 k.c.),
• karami umownymi – ich naliczaniem, potrącaniem z wynagrodzenia i miarkowaniem,
• sporami z podwykonawcami i solidarną odpowiedzialnością inwestora za wynagrodzenie zgłoszonego podwykonawcy (art. 647¹ k.c.),
• gwarancjami należytego wykonania i zatrzymanymi kaucjami,
• sporami z deweloperami – zob. także nieruchomości.

W sprawach budowlanych kluczowe są dokumenty z budowy: dziennik budowy, protokoły odbiorów, notatki ze spotkań, korespondencja z inspektorem nadzoru, kosztorysy i zdjęcia. Prawie zawsze potrzebny jest biegły – dlatego już na etapie pozwu precyzyjnie formułujemy tezy dowodowe. Gdy inwestycja jeszcze trwa, często rozsądniejsze jest porozumienie lub mediacja niż wieloletni proces.

Zabezpieczenie roszczenia

Sąd może udzielić zabezpieczenia przed wniesieniem pozwu i w toku sprawy (art. 730 k.p.c.). Trzeba uprawdopodobnić roszczenie i interes prawny – czyli wykazać, że bez zabezpieczenia wykonanie wyroku będzie niemożliwe lub poważnie utrudnione (art. 730¹ k.p.c.). Wniosek powinien zostać rozpoznany niezwłocznie, nie później niż w ciągu tygodnia (art. 737 k.p.c.). Zabezpieczenie może polegać np. na zajęciu rachunku bankowego, hipotece przymusowej czy zakazie zbywania (art. 747 k.p.c.), a w sprawach niepieniężnych – na uregulowaniu praw i obowiązków stron na czas trwania procesu. Zabezpieczenie bywa decydujące, gdy druga strona może w trakcie procesu wyzbyć się majątku.

Terminy, których nie wolno przegapić

• odpowiedź na pozew – w terminie wyznaczonym przez sąd, nie krótszym niż dwa tygodnie (art. 205¹ § 1 k.p.c.); odpowiedź złożona po terminie podlega zwrotowi, a brak odpowiedzi może skończyć się wyrokiem zaocznym wydanym na posiedzeniu niejawnym (art. 339 k.p.c.),
• sprzeciw od wyroku zaocznego – dwa tygodnie od doręczenia wyroku (art. 344 § 1 k.p.c.),
• sprzeciw od nakazu zapłaty w postępowaniu upominawczym – co do zasady dwa tygodnie od doręczenia, zarzuty od nakazu w postępowaniu nakazowym – miesiąc, gdy doręczenie następuje na terytorium Unii Europejskiej (art. 480² § 2 k.p.c.),
• wniosek o uzasadnienie wyroku – tydzień od ogłoszenia wyroku, a gdy wyrok doręcza się z urzędu – od jego doręczenia (art. 328 k.p.c.); termin na apelację liczy się od doręczenia wyroku z uzasadnieniem, dlatego tego wniosku nie warto pomijać,
• apelacja – dwa tygodnie od doręczenia wyroku z uzasadnieniem; jeżeli termin na sporządzenie uzasadnienia przedłużono – trzy tygodnie (art. 369 k.p.c.),
• zażalenie – tydzień od doręczenia postanowienia z uzasadnieniem (art. 394 § 2 k.p.c.),
• skarga kasacyjna – dwa miesiące od doręczenia orzeczenia sądu drugiej instancji z uzasadnieniem (art. 398⁵ § 1 k.p.c.); w sprawach o prawa majątkowe jest niedopuszczalna, gdy wartość przedmiotu zaskarżenia jest niższa niż 50 000 zł (art. 398² § 1 k.p.c.).

Terminy liczy się od doręczenia, także zastępczego – po dwukrotnym awizowaniu pismo zwykle uważa się za doręczone, nawet jeżeli nikt go nie odebrał (art. 139 § 1 k.p.c.). Oddanie pisma w polskiej placówce operatora świadczącego pocztowe usługi powszechne jest równoznaczne z wniesieniem go do sądu (art. 165 § 2 k.p.c.). Jeżeli otrzymałeś pismo z sądu, skontaktuj się z nami od razu, a nie w ostatnim dniu terminu.

Koszty procesu

Na koszty składają się przede wszystkim opłata sądowa, wydatki (np. wynagrodzenie biegłego) i koszty zastępstwa procesowego. W sprawach o prawa majątkowe do 20 000 zł opłata od pozwu jest stała, zależna od przedziału wartości, a powyżej 20 000 zł wynosi co do zasady 5% wartości przedmiotu sporu (art. 13 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych); taką samą opłatę pobiera się co do zasady od apelacji (art. 18 ust. 2). Strona przegrywająca zwraca przeciwnikowi niezbędne koszty procesu (art. 98 k.p.c.) – trzeba to uwzględnić, oceniając ryzyko. Osoba fizyczna, która nie jest w stanie ponieść kosztów bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, może wnioskować o zwolnienie od kosztów sądowych (art. 102 ustawy o kosztach sądowych).

Ugoda i mediacja

Mediacja jest dobrowolna i może być prowadzona przed wszczęciem postępowania albo – za zgodą stron – w jego toku (art. 183¹ k.p.c.). Ugoda zawarta przed mediatorem i zatwierdzona przez sąd ma moc prawną ugody zawartej przed sądem (art. 183¹⁵ § 1 k.p.c.), a roszczenie nią stwierdzone przedawnia się z upływem sześciu lat (art. 125 § 1 k.c.). Przed wniesieniem pozwu można też złożyć wniosek o zawezwanie do próby ugodowej (art. 185 k.p.c.). Ugoda nie zawsze jest możliwa, ale często pozwala zakończyć spór szybciej i taniej, z rozwiązaniem lepiej dopasowanym do interesów stron niż wyrok. Do rozmów ugodowych przygotowujemy się tak samo starannie jak do rozprawy.

Typowe błędy stron w procesie

• odpowiedź na pozew złożona po terminie albo w ogóle – i wyrok zaoczny,
• przeoczenie tygodniowego terminu na wniosek o uzasadnienie wyroku, co komplikuje zaskarżenie wyroku,
• powołanie dowodów dopiero na rozprawie w sprawie gospodarczej,
• oparcie sprawy wyłącznie na zeznaniach świadków, gdy wymagany jest dokument,
• pozew o kwotę bez rozliczenia, z którego wynika, skąd się wzięła,
• zignorowanie zarzutu potrącenia albo przedawnienia, który należało podnieść,
• składanie pism w ostatnim dniu terminu, bez marginesu na nieprzewidziane sytuacje.

Co możesz zrobić sam, a kiedy potrzebny jest adwokat

W sprawach cywilnych zastępstwo przez adwokata co do zasady nie jest obowiązkowe – sąd poucza o tym strony (art. 205² § 1 pkt 2 k.p.c.). Wyjątkiem są m.in. postępowania przed Sądem Najwyższym, w tym skarga kasacyjna. Samodzielnie możesz zebrać i uporządkować dokumenty, przygotować chronologię zdarzeń, ustalić świadków i sprawdzić daty doręczeń. Przy prostych sprawach o niewielkie kwoty wiele osób prowadzi postępowanie samodzielnie.

Pomoc adwokata jest szczególnie wskazana w sprawach gospodarczych, budowlanych, o wysokie kwoty, z udziałem biegłych, gdy druga strona ma pełnomocnika, a także na etapie apelacji. Jeżeli najpierw chcesz ocenić sprawę w jednej rozmowie, zobacz porady prawne.

Sprawy sądowe z Gdańska i Pomorza

Kancelaria mieści się w Gdańsku przy al. Grunwaldzkiej 87/91 lok. 10. Prowadzimy sprawy przed sądami w Gdańsku, w tym przed Sądem Okręgowym w Gdańsku i Sądem Apelacyjnym w Gdańsku, a także przed sądami rejonowymi w Gdyni, Sopocie, Wejherowie, Kartuzach, Kościerzynie, Tczewie, Starogardzie Gdańskim czy Malborku. Reprezentujemy klientów z Trójmiasta, Pruszcza Gdańskiego, Rumi, Redy, Żukowa i innych miejscowości regionu. Prowadzimy też sprawy przed sądami w całej Polsce – wiele posiedzeń odbywa się obecnie w formie zdalnej, a pisma składamy elektronicznie.

Gdzie trafi pozew: wartość sporu i siedziba pozwanego

O sądzie decyduje przede wszystkim to, kogo pozywamy i o jaką kwotę. Zasadą jest, że powództwo wnosi się do sądu miejsca zamieszkania albo siedziby pozwanego (art. 27 k.p.c.). W sporach z umów można też wybrać sąd miejsca wykonania umowy (art. 34 k.p.c.), co pomaga, gdy roboty prowadzono w Gdańsku, a wykonawca ma siedzibę gdzie indziej.

Jeżeli spór dotyczy więcej niż 100 000 zł, w pierwszej instancji rozpozna go sąd okręgowy, a przy pozwanym z Gdańska będzie to Sąd Okręgowy w Gdańsku. Niższe kwoty trafiają do sądu rejonowego (art. 17 pkt 4 k.p.c.).

Spór dwóch przedsiębiorców w zakresie ich działalności albo spór z umowy o roboty budowlane jest sprawą gospodarczą (art. 458² § 1 k.p.c.). Wtedy wszystkie twierdzenia i dowody trzeba podać już w pozwie lub w odpowiedzi na pozew (art. 458⁵ k.p.c.).

Najczęstsze pytania

Ile trwa sprawa sądowa?

To zależy od sądu, rodzaju sprawy, liczby świadków i tego, czy potrzebny jest biegły. Sprawy z nakazem zapłaty, w których pozwany się nie broni, mogą zakończyć się w kilka miesięcy; spory budowlane z opinią biegłego trwają często znacznie dłużej. W sprawach gospodarczych przepisy wymagają, by sąd dążył do rozstrzygnięcia w ciągu sześciu miesięcy od złożenia odpowiedzi na pozew (art. 458⁸ § 4 k.p.c.), choć w praktyce nie zawsze jest to możliwe.

Dostałem pozew. Co mam zrobić?

Sprawdź datę doręczenia i termin wyznaczony na odpowiedź – nie krótszy niż dwa tygodnie. Nie ignoruj pisma: brak odpowiedzi może skończyć się wyrokiem zaocznym. W sprawie gospodarczej wszystkie twierdzenia i dowody trzeba przedstawić w odpowiedzi na pozew. Najlepiej skontaktuj się z nami od razu po otrzymaniu pisma.

Czy sprawa między firmą a jednoosobową działalnością to sprawa gospodarcza?

Co do zasady tak, jeżeli dotyczy działalności gospodarczej obu stron. Przedsiębiorca będący osobą fizyczną może jednak wnioskować o rozpoznanie sprawy z pominięciem przepisów o postępowaniu gospodarczym – w terminie tygodnia od doręczenia pouczeń.

Kto płaci za proces?

Każda strona ponosi swoje koszty w toku sprawy, a po jej zakończeniu przegrywający co do zasady zwraca wygrywającemu niezbędne koszty, w tym opłatę sądową i koszty zastępstwa procesowego. Przy częściowej wygranej koszty są stosunkowo rozdzielane.

Od czego zacząć, jeśli chcę złożyć apelację?

Zwykle od wniosku o doręczenie wyroku z uzasadnieniem – w terminie tygodnia od ogłoszenia wyroku albo od jego doręczenia, gdy wyrok doręcza się z urzędu. Termin na apelację (dwa tygodnie) liczy się dopiero od doręczenia wyroku z uzasadnieniem.

Czy warto iść do mediacji?

Często tak – zwłaszcza w sporach budowlanych i między stałymi kontrahentami. Mediacja jest dobrowolna, a ugoda zatwierdzona przez sąd ma moc ugody sądowej. Pomagamy przygotować się do mediacji i ocenić, czy proponowane warunki są dla ciebie korzystne.

Czy prowadzicie sprawy poza Gdańskiem?

Tak. Reprezentujemy klientów przed sądami w całej Polsce, a wiele posiedzeń odbywa się zdalnie. Zapraszamy do kontaktu.