Prawomocny wyrok nie zamyka sprawy. Od tej chwili toczy się postępowanie wykonawcze, w którym zapadają decyzje równie ważne jak w procesie: czy kara zostanie odbyta w zakładzie karnym, czy w domu z nadajnikiem; czy można ją odroczyć, przerwać albo skrócić przez warunkowe zwolnienie; czy grzywnę da się rozłożyć na raty, zanim sąd zarządzi karę zastępczą. Wiele z tych rozstrzygnięć zapada na wniosek – i to od jego treści oraz dołączonych dokumentów zależy, co sąd będzie mógł ocenić.
Pomagamy skazanym i ich rodzinom na każdym etapie wykonania kary: przygotowujemy wnioski z uzasadnieniem, uczestniczymy w posiedzeniach sądu penitencjarnego, składamy zażalenia. Opieramy się na Kodeksie karnym wykonawczym (dalej k.k.w.) w tekście jednolitym z 2026 r. (Dz. U. z 2026 r. poz. 1307) oraz na Kodeksie karnym (k.k.).
Obrońca w postępowaniu wykonawczym
Skazany może korzystać z pomocy obrońcy ustanowionego w postępowaniu wykonawczym (art. 8 § 1 k.k.w.). Rozmowy skazanego pozbawionego wolności z obrońcą w trakcie widzeń i rozmowy telefoniczne nie podlegają kontroli (art. 8 § 3 k.k.w.).
Rodzina może zgłosić się do nas w imieniu skazanego – do działania w sprawie potrzebne jest jednak upoważnienie podpisane przez samego skazanego. W kwestiach nieuregulowanych w k.k.w. stosuje się Kodeks postępowania karnego (art. 1 § 2 k.k.w.), dlatego zażalenie na postanowienie wnosi się co do zasady w terminie 7 dni od jego ogłoszenia, a gdy ustawa nakazuje doręczenie – od doręczenia (art. 460 k.p.k.).
Wezwanie do odbycia kary – co dzieje się po wyroku
Postępowanie wykonawcze wszczyna się bezzwłocznie, gdy orzeczenie stało się wykonalne (art. 9 § 1 k.k.w.). Wbrew częstemu przekonaniu regułą jest, że sąd poleca zatrzymać skazanego na karę pozbawienia wolności i doprowadzić go do aresztu śledczego (art. 79 § 1 k.k.w.). Dopiero na wniosek skazanego, w uzasadnionym wypadku, sąd może wezwać go do stawienia się w wyznaczonym terminie w areszcie śledczym położonym najbliżej miejsca stałego pobytu – jeżeli jego dotychczasowa postawa uzasadnia przypuszczenie, że się stawi (art. 79 § 1a k.k.w.). Gdy mimo wezwania się nie stawi, sąd poleca go zatrzymać i doprowadzić, obciążając kosztami (art. 79 § 2 k.k.w.).
Dlatego wnioski – o wezwanie do samodzielnego stawienia się, o odroczenie albo o dozór elektroniczny – warto złożyć jak najwcześniej. Samo złożenie wniosku nie wstrzymuje wykonania orzeczenia, chyba że sąd w szczególnie uzasadnionym wypadku postanowi inaczej (art. 9 § 4 k.k.w.). Jeżeli zależy Ci na wstrzymaniu wykonania do czasu rozpoznania wniosku, trzeba o to wprost wnieść i to uzasadnić.
Dozór elektroniczny (SDE) – kara w domu z nadajnikiem
Sąd penitencjarny może zezwolić na odbycie kary pozbawienia wolności w systemie dozoru elektronicznego, jeżeli łącznie spełnione są warunki z art. 43la § 1 k.k.w.:
- orzeczona kara nie przekracza roku i 6 miesięcy – albo jest niższa niż 3 lata, a do odbycia w zakładzie karnym pozostało nie więcej niż 6 miesięcy,
- nie zachodzą warunki z art. 64 § 2, art. 64a ani art. 65 § 1 i 2 k.k. (m.in. tzw. multirecydywa),
- nie sprzeciwiają się temu szczególne względy wskazujące, że w tym systemie nie zostaną osiągnięte cele kary,
- skazany ma określone miejsce stałego pobytu,
- pełnoletni domownicy wyrazili pisemną zgodę, obejmującą także umożliwienie kontroli (art. 43h § 3 k.k.w.),
- pozwalają na to warunki techniczne – dostępność nadajników i rejestratorów (art. 43h § 1 k.k.w.).
Gdy skazany nie rozpoczął jeszcze kary, sąd bada ponadto, czy względy bezpieczeństwa i stopień demoralizacji nie przemawiają za osadzeniem w zakładzie (art. 43la § 2 k.k.w.); gdy już ją odbywa – liczy się jego dotychczasowa postawa (art. 43la § 3 k.k.w.). Przy kilku karach, których nie można połączyć, a które skazany ma odbyć kolejno, liczy się ich suma (art. 43la § 6 k.k.w.). Dozór obejmuje także zastępczą karę pozbawienia wolności, również za przestępstwo skarbowe (art. 43lb k.k.w.).
Sąd może zezwolić na dozór nawet bez zgody domownika, jeżeli w oczywisty sposób nie wiąże się to dla niego z nadmiernymi trudnościami i narusza jego prywatność tylko w nieznacznym stopniu (art. 43la § 4 k.k.w.). Cofnięcie zgody po udzieleniu zezwolenia jest nieskuteczne (art. 43h § 8 k.k.w.).
Wniosek o dozór elektroniczny i obowiązki w czasie dozoru
Wniosek może złożyć skazany lub jego obrońca, a także prokurator, sądowy kurator zawodowy albo dyrektor zakładu karnego (art. 43lc k.k.w.). Składa się go na piśmie, z uzasadnieniem wskazującym okoliczności z art. 43la § 1–4 k.k.w. i z dołączoną zgodą domowników (art. 43ld § 1–3 k.k.w.). Sąd penitencjarny powinien wydać postanowienie w ciągu 30 dni od wpływu wniosku (art. 43ld § 4 k.k.w.). W uzasadnieniu warto pokazać konkretnie: gdzie i z kim skazany mieszka, czy pracuje lub się uczy, czy opiekuje się dzieckiem albo chorym, czy naprawił szkodę – i dołączyć na to dokumenty.
Na odmowę przysługuje zażalenie (art. 43lk k.k.w.), które sąd odwoławczy rozpoznaje najpóźniej w 7 dni od wpływu wraz z aktami (art. 43lj § 2 k.k.w.). Ponowny wniosek w tej samej sprawie, złożony przed upływem 3 miesięcy od odmowy, pozostawia się bez rozpoznania (art. 43ll k.k.w.). Jeżeli kara nie przekracza 4 miesięcy, a skazany już ją odbywa, o zezwoleniu decyduje komisja penitencjarna zakładu karnego – w ciągu 14 dni (art. 43lla § 1, 4 i 7 k.k.w.).
W czasie dozoru skazany nieprzerwanie nosi nadajnik, a w dozorze stacjonarnym pozostaje we wskazanym miejscu w wyznaczonym czasie i odbiera połączenia do rejestratora (art. 43n k.k.w.). Sąd określa przedziały czasu, w których może się oddalić – na nie więcej niż 12 godzin dziennie, m.in. do pracy, na leczenie, w celu opieki nad dzieckiem lub chorym czy niezbędnych zakupów (art. 43na k.k.w.). W szczególnie ważnych sprawach kurator może zezwolić na opuszczenie miejsca dozoru jednorazowo do 7 dni (art. 43p § 1 k.k.w.).
Sąd uchyla zezwolenie m.in., gdy skazany nie zgłosi w terminie gotowości do instalacji urządzeń, popełni przestępstwo albo uchyla się od obowiązków (art. 43zaa § 1 k.k.w.). Ponowne zezwolenie w tej samej sprawie jest wtedy niedopuszczalne (art. 43zae k.k.w.), a skazanego doprowadza się do aresztu śledczego bez wezwania (art. 43zad k.k.w.).
Odroczenie wykonania kary
Odroczenie przesuwa w czasie rozpoczęcie kary pozbawienia wolności:
- obowiązkowo – w razie choroby psychicznej lub innej ciężkiej choroby uniemożliwiającej wykonywanie kary, do czasu ustania przeszkody; ciężka choroba to stan, w którym pobyt w zakładzie karnym może zagrażać życiu lub poważnie zagrozić zdrowiu (art. 150 k.k.w.),
- fakultatywnie – na okres do roku, jeżeli natychmiastowe wykonanie kary pociągnęłoby dla skazanego lub jego rodziny zbyt ciężkie skutki; wobec kobiety ciężarnej oraz osoby samotnie sprawującej opiekę nad dzieckiem – do 3 lat po urodzeniu dziecka (art. 151 § 1 k.k.w.).
Sąd może nałożyć obowiązki, np. starań o pracę lub leczenia (art. 151 § 4 k.k.w.), i odwołać odroczenie, gdy skazany nie korzysta z niego zgodnie z celem albo rażąco narusza porządek prawny (art. 156 § 1 k.k.w.). Orzeka sąd, który wydał wyrok w pierwszej instancji (art. 3 § 1 k.k.w.). We wniosku trzeba konkretnie wykazać „zbyt ciężkie skutki” – np. utratę jedynego źródła utrzymania rodziny, konieczność dokończenia leczenia, opiekę nad osobą niesamodzielną. Ogólne stwierdzenia zwykle nie wystarczają.
Przerwa w wykonaniu kary
Przerwa dotyczy skazanego, który już odbywa karę. Sąd penitencjarny udziela jej obowiązkowo w razie ciężkiej choroby – do czasu ustania przeszkody (art. 153 § 1 k.k.w.), a fakultatywnie, gdy przemawiają za tym ważne względy rodzinne lub osobiste, w granicach jak przy odroczeniu (art. 153 § 2 k.k.w.). Wniosek może złożyć także dyrektor zakładu karnego (art. 153 § 2a k.k.w.). Kolejnej przerwy nie można udzielić przed upływem roku od powrotu z poprzedniej, chyba że chodzi o ciężką chorobę lub inny wypadek losowy (art. 153 § 3 k.k.w.). Jeżeli prokurator sprzeciwi się przerwie, postanowienie staje się wykonalne dopiero z uprawomocnieniem (art. 154 § 1 k.k.w.).
Jeżeli przerwa trwała co najmniej rok, a skazany odbył co najmniej 6 miesięcy kary, sąd penitencjarny może warunkowo zwolnić go z reszty kary w każdym czasie – o ile kara lub suma kar nie przekracza 3 lat (art. 155 k.k.w.).
Warunkowe przedterminowe zwolnienie
Sąd może warunkowo zwolnić skazanego z reszty kary tylko wtedy, gdy jego postawa, właściwości i warunki osobiste, okoliczności czynu oraz zachowanie w czasie odbywania kary uzasadniają przekonanie, że po zwolnieniu będzie przestrzegał porządku prawnego, w szczególności nie popełni ponownie przestępstwa (art. 77 § 1 k.k.). Samo odbycie wymaganej części kary nie wystarcza. Progi czasowe (art. 78 k.k.):
- co do zasady – po odbyciu co najmniej połowy kary,
- recydywista z art. 64 § 1 k.k. – po dwóch trzecich,
- skazany z art. 64 § 2 lub art. 64a k.k. albo ten, który bezprawnie utrudniał wykonanie kary – po trzech czwartych,
- przy karze co najmniej 25 lat – po 15 latach, przy dożywociu – po 30 latach.
Przy karach odbywanych kolejno liczy się ich suma (art. 79 § 1 k.k.). Pozostała część kary stanowi okres próby, nie krótszy niż 2 lata i nie dłuższy niż 5 lat (art. 80 § 1 k.k.). O zwolnieniu orzeka sąd penitencjarny na posiedzeniu, które powinno odbyć się w zakładzie karnym, z prawem udziału skazanego i obrońcy (art. 161 § 1 k.k.w.). Sąd uwzględnia m.in. ugodę zawartą w mediacji (art. 162 § 1 k.k.w.). Zażalenie rozpoznaje się w terminie 14 dni (art. 162 § 2 k.k.w.). Po odmowie ponowny wniosek skazanego lub obrońcy rozpoznaje się dopiero po 6 miesiącach (kara do 5 lat) albo po roku (powyżej 5 lat) – art. 161 § 3 i 4 k.k.w.
W okresie próby sąd może oddać zwolnionego pod dozór kuratora i nałożyć obowiązki (art. 159 § 1 k.k.w.). Odwołuje zwolnienie obowiązkowo, gdy zwolniony popełnił przestępstwo umyślne, za które orzeczono bezwzględną karę pozbawienia wolności (art. 160 § 1 k.k.w.), a może je odwołać m.in. przy rażącym naruszaniu porządku prawnego lub uchylaniu się od dozoru (art. 160 § 3 k.k.w.). Czasu na wolności nie zalicza się wtedy na poczet kary (art. 160 § 8 k.k.w.). Jeżeli w okresie próby i 6 miesięcy po nim zwolnienia nie odwołano, karę uważa się za odbytą z chwilą zwolnienia (art. 82 § 1 k.k.).
Grzywna, ograniczenie wolności i kara w zawieszeniu
Sąd wzywa do zapłaty grzywny w terminie 30 dni, a potem kieruje ją do egzekucji (art. 44 k.k.w.). Gdy natychmiastowa zapłata pociągnęłaby zbyt ciężkie skutki, sąd może rozłożyć grzywnę na raty na okres do roku, a w wypadkach szczególnych – do 3 lat (art. 49 § 1 i 2 k.k.w.). Gdy egzekucja jest bezskuteczna, grzywnę do 120 stawek dziennych sąd może zamienić na pracę społecznie użyteczną – 10 stawek odpowiada miesiącowi pracy w wymiarze 20–40 godzin (art. 45 § 1 k.k.w.). Jeżeli skazany odmawia pracy, uchyla się od niej albo zamiana jest niecelowa, sąd zarządza zastępczą karę pozbawienia wolności – dzień za dwie stawki, nie więcej niż 12 miesięcy (art. 46 § 1 i 2 k.k.w.). Od kary zastępczej można się w każdym czasie uwolnić, wpłacając resztę grzywny (art. 47 § 2 k.k.w.).
Wykonanie kary ograniczenia wolności sąd może odroczyć do 6 miesięcy (art. 62 § 1 k.k.w.) albo przerwać do roku (art. 63 § 2 k.k.w.). Gdy skazany uchyla się od jej odbywania, sąd zarządza zastępczą karę pozbawienia wolności – dzień za dwa dni ograniczenia wolności pozostałego do wykonania (art. 65 § 1 k.k.w.). Skazany i obrońca mają prawo udziału w tym posiedzeniu (art. 65 § 3 k.k.w.).
Przy karze z warunkowym zawieszeniem sąd zarządza jej wykonanie obowiązkowo m.in., gdy skazany w okresie próby popełnił podobne przestępstwo umyślne i otrzymał bezwzględną karę pozbawienia wolności (art. 75 § 1 k.k.), a fakultatywnie – przy rażącym naruszaniu porządku prawnego lub uchylaniu się od grzywny, dozoru czy obowiązków (art. 75 § 2 k.k.). Może wtedy skrócić karę, nie więcej niż o połowę (art. 75 § 3a k.k.). Zarządzenie nie może nastąpić później niż w ciągu roku od zakończenia okresu próby (art. 75 § 4 k.k.).
Wyrok łączny
Jeżeli sprawca popełnił kilka przestępstw, zanim zapadł pierwszy wyrok, chociażby nieprawomocny, co do któregokolwiek z nich, a kary orzeczono w osobnych sprawach, sąd orzeka karę łączną (art. 85 § 1 k.k.) – w granicach od najwyższej z kar do ich sumy, nie więcej niż 30 lat pozbawienia wolności (art. 86 § 1 k.k.). Wyrok łączny wydaje sąd, który wydał ostatni wyrok skazujący w pierwszej instancji, a gdy orzekały sądy różnego rzędu – sąd wyższego rzędu (art. 569 § 1 i 2 k.p.k.), z urzędu albo na wniosek skazanego lub prokuratora (art. 570 k.p.k.). Gdy kara łączna nie przekracza okresu już odbytych kar, przewodniczący niezwłocznie zarządza zwolnienie, o ile skazany nie jest pozbawiony wolności w innej sprawie (art. 576 § 2 k.p.k.).
Wniosek nie zawsze jest korzystny. Sąd może połączyć kary w zawieszeniu i orzec karę łączną bez zawieszenia – miesiąc kary zawieszonej liczy się jako 15 dni kary bezwzględnej (art. 89 § 1a i 1b k.k.). Z kary, z której skazany był warunkowo zwolniony, zalicza się tylko okres faktycznie odbyty (art. 82 § 2 k.k.). Zanim złożymy wniosek, analizujemy wszystkie wyroki i liczymy możliwe warianty.
Zatarcie skazania i przedawnienie wykonania kary
Z chwilą zatarcia skazanie uważa się za niebyłe, a wpis usuwa się z rejestru skazanych (art. 106 k.k.). Zatarcie następuje z mocy prawa: przy karze pozbawienia wolności – po 10 latach od jej wykonania, darowania lub przedawnienia wykonania (art. 107 § 1 k.k.), przy ograniczeniu wolności – po 3 latach (art. 107 § 4 k.k.), przy grzywnie – po roku (art. 107 § 4a k.k.), a przy karze w zawieszeniu – po roku od zakończenia okresu próby (art. 76 § 1 k.k.).
Na wniosek skazanego sąd może zarządzić zatarcie już po 5 latach, jeżeli skazany przestrzegał porządku prawnego, a kara pozbawienia wolności nie przekraczała 3 lat (art. 107 § 2 k.k.). Zatarcie nie nastąpi przed wykonaniem środka karnego, przepadku czy środka kompensacyjnego (art. 107 § 6 k.k.) – niezapłacone odszkodowanie orzeczone w wyroku je blokuje. Przy kilku skazaniach możliwe jest tylko jednoczesne zatarcie wszystkich (art. 108 k.k.).
Kary nie można wykonać, jeżeli od uprawomocnienia się wyroku upłynęło 30 lat (kara pozbawienia wolności powyżej 5 lat), 15 lat (do 5 lat) albo 10 lat (inne kary) – art. 103 § 1 k.k. Odbywanie kary pozbawienia wolności w tej samej lub innej sprawie wstrzymuje bieg przedawnienia (art. 15 § 4 k.k.w.).
Sądy penitencjarne w Gdańsku i na Pomorzu
Sądem penitencjarnym jest sąd okręgowy, w którego okręgu przebywa skazany (art. 3 § 2 k.k.w.); w sprawach dozoru elektronicznego – ten sąd albo komisja penitencjarna zakładu karnego (art. 43e § 1 k.k.w.). W Gdańsku sprawy te prowadzi VI Wydział Penitencjarny i Nadzoru nad Wykonywaniem Orzeczeń Karnych Sądu Okręgowego w Gdańsku, ul. Nowe Ogrody 30/34. Jeżeli skazany odbywa karę w jednostce położonej w okręgu innego sądu okręgowego, wnioski o warunkowe zwolnienie czy przerwę rozpoznaje sąd penitencjarny tamtego okręgu. Odroczenie, raty grzywny, kara zastępcza czy zatarcie na wniosek należą co do zasady do sądu, który wydał wyrok w pierwszej instancji (art. 3 § 1 k.k.w.).
Kancelaria mieści się w Gdańsku przy al. Grunwaldzkiej 87/91 lok. 10. Prowadzimy sprawy wykonawcze w Trójmieście i całym województwie pomorskim, a na prośbę klienta także w innych częściach Polski. Przed wyrokiem – zobacz prawo karne i sprawy karne skarbowe. Gdy skazany przebywa w zakładzie karnym, wystarczy, że rodzina skontaktuje się z nami.
Który sąd rozpozna wniosek skazanego z Gdańska
Sądem penitencjarnym jest sąd okręgowy, a właściwy jest ten, w którego okręgu skazany przebywa (art. 3 § 2 k.k.w.). Dla osoby mieszkającej w Gdańsku będzie to Sąd Okręgowy w Gdańsku. W sprawach dozoru elektronicznego orzeka sąd penitencjarny albo komisja penitencjarna (art. 43e § 1 k.k.w.).
Jeżeli skazany odbywa już karę w zakładzie karnym położonym w innym okręgu, wniosek rozpozna sąd penitencjarny tamtego okręgu, a nie sąd gdański.
Inaczej jest z odroczeniem wykonania kary. Tu co do zasady orzeka sąd, który wydał wyrok w pierwszej instancji (art. 3 § 1 k.k.w.), więc trzeba sprawdzić w wyroku, który to sąd. Pamiętajmy też, że sam wniosek nie wstrzymuje wykonania orzeczenia, chyba że sąd postanowi inaczej (art. 9 § 4 k.k.w.).
Najczęstsze pytania
Czy mogę odbyć karę w domu, z nadajnikiem?
Jest to możliwe, jeżeli kara nie przekracza roku i 6 miesięcy (albo jest niższa niż 3 lata, a do odbycia zostało nie więcej niż 6 miesięcy), nie zachodzi multirecydywa, masz stałe miejsce pobytu, pełnoletni domownicy zgodzą się na piśmie i są dostępne urządzenia (art. 43la § 1 k.k.w.). Sąd ocenia też, czy w tym systemie zostaną osiągnięte cele kary.
Czy wniosek o dozór elektroniczny wstrzymuje wezwanie do zakładu karnego?
Nie automatycznie. Złożenie wniosku nie wstrzymuje wykonania orzeczenia, chyba że sąd w szczególnie uzasadnionym wypadku postanowi inaczej (art. 9 § 4 k.k.w.). Wniosek warto złożyć wcześnie i od razu wnieść o wstrzymanie wykonania kary.
Kiedy mogę ubiegać się o warunkowe przedterminowe zwolnienie?
Co do zasady po odbyciu połowy kary, przy recydywie – po dwóch trzecich lub trzech czwartych (art. 78 k.k.). Konieczna jest pozytywna prognoza (art. 77 § 1 k.k.). Po odmowie ponowny wniosek rozpoznaje się po 6 miesiącach albo po roku, zależnie od wysokości kary (art. 161 § 3 i 4 k.k.w.).
Czy rodzina może sama złożyć wniosek o przerwę albo warunkowe zwolnienie?
Prawo do wniosku mają skazany i jego obrońca, a także m.in. prokurator, dyrektor zakładu karnego i kurator (art. 19 § 1, art. 153 § 2a, art. 161 § 2 k.k.w.). Rodzina może jednak zorganizować obrońcę – z upoważnieniem skazanego – i dostarczyć dokumenty potwierdzające ważne względy rodzinne.
Nie stać mnie na zapłatę grzywny. Co mogę zrobić?
Można wnieść o rozłożenie grzywny na raty – do roku, a w wypadkach szczególnych do 3 lat (art. 49 k.k.w.). Gdy egzekucja jest bezskuteczna, sąd może zamienić grzywnę na pracę społecznie użyteczną (art. 45 k.k.w.). Od zastępczej kary pozbawienia wolności można się uwolnić, wpłacając pozostałą kwotę (art. 47 § 2 k.k.w.).
Kiedy moje skazanie zostanie zatarte?
Przy grzywnie po roku od jej wykonania, przy ograniczeniu wolności po 3 latach, przy pozbawieniu wolności po 10 latach, a przy karze w zawieszeniu – po roku od końca okresu próby (art. 107 i art. 76 § 1 k.k.). Zatarcie nie nastąpi, dopóki nie zostanie wykonany np. obowiązek naprawienia szkody (art. 107 § 6 k.k.).
Czy wyrok łączny zawsze się opłaca?
Nie. Sąd może połączyć kary w zawieszeniu z karą bezwzględną i orzec karę łączną bez zawieszenia (art. 89 § 1a i 1b k.k.). Przed złożeniem wniosku warto przeanalizować wszystkie wyroki i policzyć możliwe warianty.