Prawo spółek handlowych Gdańsk – zakładanie spółek, umowy wspólników, zarząd i spory

Spółka handlowa ma oddzielić majątek prywatny od ryzyka biznesu i uporządkować relacje między wspólnikami – ale działa tak, jak zostanie skonfigurowana. Umowa spółki skopiowana ze wzorca, brak zasad wyjścia wspólnika, zarząd, który nie pilnuje terminów w KRS i nie reaguje na utratę płynności – to sytuacje, w których ograniczona odpowiedzialność przestaje chronić, a konflikt między wspólnikami potrafi sparaliżować firmę na lata.

Pomagamy przedsiębiorcom na każdym etapie życia spółki – od założenia, przez bieżącą pracę zarządu i zgromadzeń, po przekształcenia i spory. Poniżej opisujemy najważniejsze zagadnienia.

Jak pracujemy ze spółkami

1. Rozmowa o celu. Pytamy o model biznesowy: kto wnosi pieniądze, kto pracę, kto decyduje, jakie są plany (inwestor, sprzedaż firmy, sukcesja).
2. Analiza dokumentów. Sprawdzamy umowę lub statut, odpis z KRS, księgę udziałów albo rejestr akcjonariuszy, uchwały i umowy z członkami zarządu.
3. Projekt i wdrożenie. Przygotowujemy dokumenty i wnioski do KRS, uczestniczymy w spotkaniach u notariusza, pilnujemy terminów.

Możemy prowadzić stałą obsługę korporacyjną albo jedną konkretną sprawę. Zakres pracy i sposób rozliczenia ustalamy przed rozpoczęciem zlecenia.

Wybór formy i założenie spółki

Kodeks spółek handlowych przewiduje siedem typów spółek handlowych. W praktyce najczęściej wybiera się jedną z poniższych:

• spółka z ograniczoną odpowiedzialnością – kapitał zakładowy co najmniej 5000 zł, wartość nominalna udziału co najmniej 50 zł (art. 154 k.s.h.); wspólnicy nie odpowiadają za zobowiązania spółki (art. 151 § 4),
• prosta spółka akcyjna (P.S.A.) – kapitał akcyjny co najmniej 1 zł (art. 300³ § 1), akcje bez wartości nominalnej, a wkładem może być także świadczenie pracy lub usług (art. 300² § 2); wkłady trzeba wnieść w ciągu trzech lat od wpisu (art. 300⁹ § 1); zamiast zarządu i rady nadzorczej można powołać radę dyrektorów (art. 300⁵²),
• spółka akcyjna – kapitał zakładowy co najmniej 100 000 zł (art. 308 § 1),
• spółka jawna – wspólnik odpowiada za zobowiązania spółki całym majątkiem, solidarnie z pozostałymi i ze spółką (art. 22 § 2), ale wierzyciel może prowadzić egzekucję z majątku wspólnika dopiero, gdy egzekucja z majątku spółki okaże się bezskuteczna (art. 31 § 1),
• spółka komandytowa – komplementariusz odpowiada bez ograniczenia, a odpowiedzialność komandytariusza jest ograniczona (art. 102); często komplementariuszem jest spółka z o.o.

S24 czy notariusz. Umowę spółki z o.o. zawiera się w formie aktu notarialnego (art. 157 § 2), ale można ją też zawrzeć przy wykorzystaniu wzorca umowy w systemie teleinformatycznym, podpisując ją kwalifikowanym podpisem elektronicznym, podpisem zaufanym albo osobistym (art. 157¹). Ta sama możliwość istnieje dla spółki jawnej (art. 23¹), komandytowej (art. 106¹) i P.S.A. (art. 300⁷). Tryb S24 jest szybki i tani, ale ma ograniczenia: w spółce z o.o. kapitał pokrywa się wyłącznie wkładami pieniężnymi, wniesionymi najpóźniej w ciągu siedmiu dni od wpisu do rejestru (art. 158 § 1¹), a postanowienia wzorca da się modyfikować tylko w zakresie przewidzianym w formularzu. Jeżeli wspólnicy potrzebują aportu, uprzywilejowania udziałów, ograniczeń w zbywaniu udziałów czy zasad wyjścia ze spółki – lepszy jest akt notarialny.

Okres przed wpisem. Spółka z o.o. powstaje z chwilą wpisu do rejestru (art. 163 pkt 5), a za zobowiązania spółki w organizacji odpowiadają solidarnie spółka i osoby, które działały w jej imieniu (art. 13 § 1).

Umowa spółki i umowa wspólników

Kodeks wymaga od umowy spółki z o.o. niewielu elementów (art. 157 § 1). To, co naprawdę decyduje o relacjach wspólników, trzeba dopisać – omawiamy m.in.:

• zasady powoływania i odwoływania członków zarządu oraz ich kadencję (art. 201 § 4, art. 202),
• sprawy wymagające zgody zgromadzenia wspólników lub rady nadzorczej, w tym próg z art. 230 k.s.h. (zobowiązania o wartości dwukrotnie przewyższającej kapitał zakładowy),
• ograniczenia w zbywaniu udziałów – zgoda spółki, prawo pierwszeństwa (art. 182),
• zasady wstąpienia spadkobierców albo ich spłaty (art. 183),
• umorzenie udziałów, także przymusowe – możliwe tylko wtedy, gdy umowa spółki tak stanowi i określa przesłanki oraz tryb (art. 199 § 1),
• podział zysku inny niż proporcjonalny do udziałów (art. 191 § 2),
• radę nadzorczą – obowiązkową dopiero, gdy kapitał przekracza 500 000 zł, a wspólników jest więcej niż dwudziestu pięciu (art. 213 § 2).

Umowa wspólników (umowa inwestycyjna, porozumienie wspólników) to osobny dokument, który wiąże wspólników między sobą. Reguluje to, czego nie chce się ujawniać w KRS albo czego nie da się wpisać do umowy spółki: harmonogram finansowania, zakaz konkurencji, klauzule drag along i tag along, opcje kupna i sprzedaży, mechanizmy rozwiązywania impasu, kary umowne. Najlepiej przygotować oba dokumenty razem.

Zarząd – obowiązki i odpowiedzialność wobec spółki

Członek zarządu powinien przy wykonywaniu obowiązków dołożyć staranności wynikającej z zawodowego charakteru swojej działalności oraz dochować lojalności wobec spółki (art. 209¹ § 1 k.s.h.). Odpowiada wobec spółki za szkodę wyrządzoną działaniem lub zaniechaniem sprzecznym z prawem lub umową spółki, chyba że nie ponosi winy (art. 293 § 1; w spółce akcyjnej art. 483 § 1, w P.S.A. art. 300¹²⁵).

Od 13 października 2022 r. kodeks wprost przewiduje, że członek zarządu nie narusza obowiązku staranności, jeżeli – postępując lojalnie wobec spółki – działa w granicach uzasadnionego ryzyka gospodarczego, w tym na podstawie informacji, analiz i opinii, które powinny być w danych okolicznościach uwzględnione (art. 293 § 3, art. 483 § 3). W praktyce oznacza to, że ochronę daje udokumentowany proces decyzyjny: uchwały zarządu, analizy, opinie doradców. Roszczenie spółki o naprawienie szkody przedawnia się z upływem trzech lat od dnia, w którym spółka dowiedziała się o szkodzie i osobie obowiązanej do jej naprawienia, nie później niż z upływem dziesięciu lat od zdarzenia (art. 297).

Dwie pułapki, które często spotykamy: w umowie między spółką a członkiem zarządu oraz w sporze z nim spółkę reprezentuje rada nadzorcza albo pełnomocnik powołany uchwałą zgromadzenia wspólników (art. 210 § 1), a gdy jedyny wspólnik jest zarazem jedynym członkiem zarządu, czynność między nim a spółką wymaga formy aktu notarialnego (art. 210 § 2).

Art. 299 k.s.h. – odpowiedzialność za długi spółki

Jeżeli egzekucja przeciwko spółce z o.o. okaże się bezskuteczna, członkowie zarządu odpowiadają solidarnie za jej zobowiązania (art. 299 § 1 k.s.h.; analogicznie w P.S.A. – art. 300¹³²). Członek zarządu może się uwolnić od tej odpowiedzialności, jeżeli wykaże, że:

• we właściwym czasie zgłoszono wniosek o ogłoszenie upadłości lub w tym samym czasie otwarto postępowanie restrukturyzacyjne albo zatwierdzono układ,
• niezgłoszenie wniosku nastąpiło nie z jego winy,
• mimo niezgłoszenia wniosku wierzyciel nie poniósł szkody (art. 299 § 2).

„Właściwy czas” wyznacza Prawo upadłościowe: wniosek trzeba złożyć nie później niż w terminie trzydziestu dni od dnia, w którym wystąpiła podstawa do ogłoszenia upadłości (art. 21 ust. 1), czyli niewypłacalność (art. 10). Domniemywa się ją m.in. wtedy, gdy opóźnienie w wykonaniu zobowiązań pieniężnych przekracza trzy miesiące (art. 11 ust. 1a). Za niezgłoszenie wniosku grozi też odpowiedzialność karna (art. 586 k.s.h.).

Podobna odpowiedzialność dotyczy zaległości podatkowych spółki (art. 116 Ordynacji podatkowej), a przez odesłanie z art. 31 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych – także składek ZUS. Reprezentujemy zarówno wierzycieli, którzy pozywają członków zarządu, jak i członków zarządu – obecnych i byłych – którzy się bronią. Przy kłopotach z płynnością warto porozmawiać z prawnikiem przed upływem trzydziestu dni.

Uchwały i ich zaskarżanie

Uchwała zgromadzenia wspólników sprzeczna z umową spółki bądź dobrymi obyczajami i godząca w interesy spółki lub mająca na celu pokrzywdzenie wspólnika może zostać uchylona przez sąd (art. 249 § 1 k.s.h.). Uchwała sprzeczna z ustawą może zostać uznana za nieważną (art. 252 § 1). Kluczowe są terminy:

• powództwo o uchylenie uchwały – miesiąc od otrzymania wiadomości o uchwale, nie później niż sześć miesięcy od jej powzięcia (art. 251),
• powództwo o stwierdzenie nieważności – sześć miesięcy od otrzymania wiadomości, nie później niż trzy lata od powzięcia uchwały (art. 252 § 3),
• w spółce akcyjnej odpowiednio miesiąc/sześć miesięcy oraz sześć miesięcy/dwa lata, a w spółce publicznej terminy są krótsze (art. 424, 425).

Nie każdy może pozwać. Wspólnik obecny na zgromadzeniu musi głosować przeciwko uchwale i zażądać zaprotokołowania sprzeciwu; nieobecny może skarżyć tylko przy wadliwym zwołaniu zgromadzenia albo uchwale podjętej poza porządkiem obrad (art. 250). Jeśli spodziewasz się sporu, skonsultuj się z nami przed zgromadzeniem. Zaskarżenie uchwały nie wstrzymuje postępowania rejestrowego (art. 249 § 2), więc w razie potrzeby wnosimy też o zabezpieczenie.

Wyjście wspólnika ze spółki

Sposób wyjścia zależy od typu spółki i od tego, co przewiduje umowa:

• sprzedaż udziałów – w spółce z o.o. umowa zbycia wymaga formy pisemnej z podpisami notarialnie poświadczonymi (art. 180 § 1); jeżeli umowa spółki uzależnia zbycie od zgody, a zarząd jej odmawia, sąd rejestrowy może zezwolić na zbycie z ważnych powodów (art. 182 § 3),
• umorzenie udziałów – dobrowolne albo przymusowe, wyłącznie gdy przewiduje je umowa spółki; przy umorzeniu przymusowym wynagrodzenie nie może być niższe od wartości przypadających na udział aktywów netto z ostatniego sprawozdania finansowego (art. 199 § 2),
• wyłączenie wspólnika przez sąd – z ważnych przyczyn, na żądanie wszystkich pozostałych wspólników, których udziały przekraczają połowę kapitału; cenę przejęcia udziałów ustala sąd według rzeczywistej wartości w dniu doręczenia pozwu (art. 266),
• rozwiązanie spółki przez sąd – gdy osiągnięcie celu spółki stało się niemożliwe albo zaszły inne ważne przyczyny wywołane stosunkami spółki (art. 271),
• w spółce jawnej – wypowiedzenie umowy zawartej na czas nieoznaczony na sześć miesięcy przed końcem roku obrotowego, na piśmie (art. 61), albo żądanie rozwiązania spółki lub wyłączenia wspólnika z ważnych powodów (art. 63); wartość udziału kapitałowego ustala się na podstawie osobnego bilansu uwzględniającego wartość zbywczą majątku spółki (art. 65).

Najtańsze wyjście to takie, które zaplanowano w umowie spółki lub umowie wspólników, zanim pojawił się konflikt.

Spory korporacyjne

Spory ze stosunku spółki są sprawami gospodarczymi, podobnie jak sprawy o odpowiedzialność członków organów z art. 291–300 k.s.h. (art. 458² § 1 pkt 3 Kodeksu postępowania cywilnego). Sprawy o uchylenie lub stwierdzenie nieważności uchwał należą do właściwości sądu okręgowego bez względu na wartość (art. 17 pkt 4² k.p.c.). Prowadzimy m.in. sprawy:

• o uchylenie lub stwierdzenie nieważności uchwał,
• o naprawienie szkody wyrządzonej spółce – jeżeli spółka nie pozwie sprawcy w ciągu roku od ujawnienia czynu, może to zrobić każdy wspólnik (art. 295 § 1; w spółce akcyjnej art. 486),
• o dostęp do informacji – wspólnik spółki z o.o. może przeglądać księgi i dokumenty oraz żądać wyjaśnień od zarządu, a po odmowie złożyć wniosek do sądu rejestrowego w terminie siedmiu dni (art. 212),
• o zwrot wypłat dokonanych wbrew prawu lub umowie spółki (art. 198).

Równolegle z procesem często negocjujemy wykup udziałów albo podział biznesu. Więcej: spory sądowe.

Przekształcenia, połączenia, podziały i grupy spółek

Każda spółka handlowa może zostać przekształcona w inną (art. 551 § 1 k.s.h.), a spółka cywilna – w spółkę handlową inną niż jawna (art. 551 § 2). Przekształcenie wymaga m.in. planu przekształcenia i uchwały umieszczonej w protokole notarialnym (art. 556, art. 562 § 2). Spółce przekształconej przysługują wszystkie prawa i obowiązki spółki przekształcanej, w tym co do zasady zezwolenia, koncesje i ulgi (art. 553).

Jednoosobowa działalność gospodarcza może zostać przekształcona w jednoosobową spółkę kapitałową (art. 551 § 5) na podstawie planu przekształcenia w formie aktu notarialnego, z opinią biegłego rewidenta (art. 584⁵, 584⁶). Przedsiębiorca przez trzy lata od dnia przekształcenia odpowiada solidarnie ze spółką za wcześniejsze zobowiązania związane z działalnością (art. 584¹³).

Połączenie następuje przez przejęcie albo zawiązanie nowej spółki (art. 492 § 1). Podział dotyczy spółek kapitałowych i komandytowo-akcyjnych, także przez wydzielenie lub wyodrębnienie części majątku (art. 528, 529). Spółka w upadłości nie może się łączyć, dzielić ani przekształcać (art. 491 § 3, 528 § 3, 551 § 4).

Grupa spółek (prawo holdingowe). Od 2022 r. spółka zależna może uchwałą podjętą większością trzech czwartych głosów przystąpić do grupy spółek, co ujawnia się w rejestrze (art. 21¹ § 2–3). Spółka dominująca może wtedy wydawać jej wiążące polecenia – w formie pisemnej lub elektronicznej pod rygorem nieważności, ze wskazaniem interesu grupy i sposobu naprawienia ewentualnej szkody (art. 21²) – i przeglądać jej księgi (art. 21⁶). Spółka zależna musi odmówić wykonania polecenia, które doprowadziłoby ją do niewypłacalności lub zagrożenia niewypłacalnością (art. 21⁴ § 1), a członkowie jej organów nie odpowiadają za szkodę wyrządzoną wykonaniem wiążącego polecenia (art. 21⁵ § 1).

KRS i obowiązki sprawozdawcze

Wniosek o wpis zmiany do KRS składa się w ciągu 7 dni od zdarzenia, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej (art. 22 ustawy o Krajowym Rejestrze Sądowym), wyłącznie przez system teleinformatyczny (art. 19 ust. 2). Gdy spółka nie złoży wniosku lub dokumentów, sąd rejestrowy wzywa ją z 7-dniowym terminem pod rygorem grzywny, którą może ponawiać (art. 24). Niezłożenie sprawozdań finansowych za dwa kolejne lata mimo wezwania może prowadzić do wszczęcia z urzędu postępowania o rozwiązanie spółki bez likwidacji (art. 25a ust. 1 pkt 4).

Według ustawy o rachunkowości zarząd sporządza roczne sprawozdanie finansowe w ciągu 3 miesięcy od dnia bilansowego (art. 52 ust. 1), zatwierdza się je nie później niż 6 miesięcy od dnia bilansowego (art. 53 ust. 1; zwyczajne zgromadzenie wspólników – art. 231 § 1 k.s.h.), a w ciągu 15 dni od zatwierdzenia składa w KRS wraz z uchwałą (art. 69 ust. 1). Niezłożenie sprawozdania w rejestrze jest przestępstwem zagrożonym grzywną albo karą ograniczenia wolności (art. 79 pkt 4). Po każdej zmianie wspólników zarząd składa nową listę wspólników (art. 188 § 3 k.s.h.).

Osobny obowiązek to zgłoszenie beneficjenta rzeczywistego do Centralnego Rejestru Beneficjentów Rzeczywistych – w ciągu 14 dni od wpisu spółki do KRS i od każdej zmiany, bez wliczania sobót i dni wolnych (art. 60 ustawy o przeciwdziałaniu praniu pieniędzy oraz finansowaniu terroryzmu). Za uchybienie grozi kara pieniężna do 1 000 000 zł (art. 153 ust. 1).

Zmiany od 18 lutego 2027 r. Nowelizacja k.s.h. z 23 stycznia 2026 r. (Dz.U. 2026 poz. 176) zmienia m.in. zasady rejestru akcjonariuszy w spółkach akcyjnych i P.S.A. (np. zarząd zgłosi sądowi rejestrowemu podmiot prowadzący rejestr); istniejące spółki akcyjne, komandytowo-akcyjne i P.S.A. mają dwa lata na dostosowanie statutów i umów.

Odpowiedzialność karna menedżerów

Najczęstszy zarzut to niegospodarność z art. 296 Kodeksu karnego – wyrządzenie znacznej szkody majątkowej (ponad 200 000 zł) przez nadużycie uprawnień lub niedopełnienie obowiązku przez osobę zajmującą się sprawami majątkowymi spółki; podstawowy typ jest zagrożony karą od 3 miesięcy do 5 lat pozbawienia wolności. Nie podlega karze, kto przed wszczęciem postępowania karnego dobrowolnie naprawił szkodę w całości (art. 296 § 5). Kodeks spółek handlowych ma też własne przepisy karne, np. art. 586 i 587.

Prawomocne skazanie m.in. za przestępstwa z art. 587–587² k.s.h. oraz z rozdziałów XXXIII–XXXVII Kodeksu karnego (w tym za niegospodarność) wyklucza pełnienie funkcji członka zarządu, rady nadzorczej i prokurenta – co do zasady przez pięć lat od uprawomocnienia się wyroku (art. 18 § 2–3 k.s.h.). Obroną w takich sprawach zajmujemy się w ramach prawa karnego, a gdy w tle są podatki – prawa karnego skarbowego.

Spółki z Gdańska i Pomorza

Nasza kancelaria mieści się w Gdańsku przy al. Grunwaldzkiej 87/91 lok. 10. Wpisami spółek z Trójmiasta i okolic zajmują się VII i VIII Wydział Gospodarczy Krajowego Rejestru Sądowego Sądu Rejonowego Gdańsk-Północ w Gdańsku, a wnioski i tak składa się elektronicznie. Spory o uchwały i większe spory korporacyjne rozpoznaje Sąd Okręgowy w Gdańsku. Obsługujemy spółki z Trójmiasta i całego Pomorza, a zdalnie – także z innych części Polski.

Najczęstsze pytania

Czy lepiej założyć spółkę z o.o. przez S24, czy u notariusza?

S24 jest szybsze i tańsze, ale pozwala tylko na wkłady pieniężne, które trzeba wnieść w ciągu siedmiu dni od wpisu, i na postanowienia przewidziane we wzorcu. Gdy wspólników jest kilku, ktoś wnosi aport albo potrzebne są zasady zbywania udziałów i wyjścia ze spółki, rekomendujemy umowę w formie aktu notarialnego.

Czy jako członek zarządu odpowiadam za długi spółki?

Tak, jeżeli egzekucja przeciwko spółce z o.o. okaże się bezskuteczna (art. 299 k.s.h.). Można się uwolnić, wykazując m.in., że wniosek o upadłość złożono we właściwym czasie albo że jego niezgłoszenie nie nastąpiło z twojej winy. Podobne zasady dotyczą zaległości podatkowych i składek ZUS.

Ile mam czasu na zaskarżenie uchwały wspólników?

W spółce z o.o. powództwo o uchylenie uchwały wnosi się w ciągu miesiąca od otrzymania wiadomości o niej, nie później niż sześć miesięcy od jej powzięcia. Powództwo o stwierdzenie nieważności – w ciągu sześciu miesięcy od otrzymania wiadomości, nie później niż trzy lata od powzięcia uchwały.

Czy rezygnacja z funkcji chroni przed odpowiedzialnością?

Nie w odniesieniu do przeszłości. Za zaległości podatkowe spółki odpowiada także były członek zarządu – w zakresie zaległości, których termin płatności upływał w czasie pełnienia przez niego funkcji (art. 116 § 2 i § 4 Ordynacji podatkowej), a przy art. 299 k.s.h. sądy również badają, czy zobowiązanie istniało, gdy pozwany był w zarządzie. Rezygnacja nie zwalnia więc z odpowiedzialności za okres sprawowania funkcji. Jeżeli w wyniku rezygnacji żaden mandat w zarządzie nie byłby obsadzony, rezygnację składa się wspólnikom i jednocześnie zwołuje zgromadzenie (art. 202 § 6 k.s.h.).

Jak wyjść ze spółki z o.o., gdy wspólnicy nie chcą odkupić udziałów?

Możliwości zależą od umowy spółki: sprzedaż udziałów osobie trzeciej (z ewentualną zgodą spółki, którą może zastąpić zezwolenie sądu rejestrowego), umorzenie udziałów, a w ostateczności powództwo o rozwiązanie spółki z ważnych przyczyn. Kodeks nie przewiduje ogólnego prawa wystąpienia ze spółki z o.o. na wzór wypowiedzenia w spółce jawnej – dlatego zasady wyjścia warto zapisać w umowie spółki.

Czy P.S.A. nadaje się dla startupu?

Często tak: kapitał akcyjny wynosi minimum 1 zł, wkładem może być praca lub usługi, a zasady emisji akcji są elastyczne. Wymaga jednak rejestru akcjonariuszy prowadzonego przez notariusza albo uprawniony podmiot (art. 300³¹ k.s.h.) i przemyślanej umowy spółki. Chętnie pomożemy ją przygotować – zapraszamy do kontaktu.