Sprawy rodzinne to nie tylko przepisy, ale też emocje, dzieci i wspólnie budowany majątek. Dlatego pierwsze spotkanie zaczynamy od rozmowy o tym, czego naprawdę potrzebujesz, i mówimy wprost, co da się osiągnąć – w sądzie albo w porozumieniu z drugą stroną. Tam, gdzie to możliwe, szukamy rozwiązań ugodowych, bo zwykle są szybsze, tańsze i mniej obciążające dla dzieci. Tam, gdzie porozumienia nie ma, prowadzimy sprawę konsekwentnie i dbamy o dowody.
Poniżej opisujemy, jak wyglądają najczęstsze sprawy rodzinne: rozwód i separacja, władza rodzicielska i kontakty z dzieckiem, alimenty, majątek małżonków oraz sprawy o pochodzenie dziecka.
Rozwód krok po kroku
Przesłanki. Sąd orzeka rozwód, gdy między małżonkami nastąpił zupełny i trwały rozkład pożycia – czyli ustały więź uczuciowa, fizyczna i gospodarcza, a nic nie wskazuje, że wrócą (art. 56 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego). Mimo rozkładu rozwód nie jest dopuszczalny, jeśli miałoby na nim ucierpieć dobro wspólnych małoletnich dzieci albo byłby sprzeczny z zasadami współżycia społecznego (art. 56 § 2). Nie może go też uzyskać małżonek wyłącznie winny rozkładu, chyba że drugi się zgodzi albo odmowa zgody jest sprzeczna z zasadami współżycia społecznego (art. 56 § 3).
Wina. Sąd orzeka, czy i który z małżonków ponosi winę rozkładu. Na zgodne żądanie obojga zaniecha orzekania o winie (art. 57). Decyzja o żądaniu orzeczenia o winie ma konsekwencje: wydłuża zwykle postępowanie, wymaga dowodów (świadkowie, korespondencja, dokumenty), ale wpływa na zakres obowiązku alimentacyjnego między byłymi małżonkami (o tym niżej). Omawiamy to szczegółowo przed złożeniem pozwu.
Sąd i pozew. Sprawy o rozwód rozpoznaje w pierwszej instancji sąd okręgowy (art. 17 pkt 1 Kodeksu postępowania cywilnego). Pozew składa się wyłącznie do sądu, w którego okręgu małżonkowie mieli ostatnie wspólne miejsce zamieszkania, jeżeli choć jedno z nich nadal tam mieszka lub przebywa; w przeciwnym razie – do sądu miejsca zamieszkania pozwanego, a dopiero gdy i tej podstawy brak – powoda (art. 41 k.p.c.). Opłata od pozwu wynosi 600 zł (art. 26 ust. 1 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych). Jeżeli sąd orzeknie rozwód bez orzekania o winie na zgodny wniosek stron, po uprawomocnieniu się wyroku zwraca połowę opłaty (art. 79 ust. 1 pkt 3 lit. b tej ustawy).
Do pozwu dołącza się co do zasady odpis skrócony aktu małżeństwa, odpisy aktów urodzenia wspólnych małoletnich dzieci oraz dokumenty dotyczące sytuacji dzieci i dochodów – zwłaszcza gdy w sprawie ma zapaść rozstrzygnięcie o alimentach.
Przebieg. Posiedzenia odbywają się przy drzwiach zamkniętych (art. 427 k.p.c.). Sąd ustala przede wszystkim okoliczności rozkładu pożycia oraz sytuację dzieci (art. 441 k.p.c.); rozstrzygnięcia nie można oprzeć wyłącznie na przyznaniu faktów przez drugą stronę (art. 431 k.p.c.). Gdy pozwany uznaje powództwo, a małżonkowie nie mają wspólnych małoletnich dzieci, sąd może ograniczyć postępowanie dowodowe do przesłuchania stron (art. 442 k.p.c.) – wtedy sprawa kończy się często na jednej rozprawie. Jeżeli są widoki na utrzymanie małżeństwa, sąd może skierować strony do mediacji (art. 436 k.p.c.) albo jednorazowo zawiesić postępowanie (art. 440 k.p.c.). Pełnomocnik w sprawie rozwodowej musi mieć pełnomocnictwo udzielone do tej konkretnej sprawy (art. 426 k.p.c.).
Co rozstrzyga wyrok. W wyroku rozwodowym sąd orzeka obowiązkowo o władzy rodzicielskiej nad wspólnymi małoletnimi dziećmi, o kontaktach z nimi (chyba że strony zgodnie wniosą, by tego nie robił) oraz o tym, w jakiej wysokości każdy z rodziców ponosi koszty utrzymania i wychowania dzieci (art. 58 § 1–1b k.r.o.). Jeżeli małżonkowie zajmują wspólne mieszkanie, sąd orzeka o sposobie korzystania z niego, a w wyjątkowych sytuacjach – o eksmisji małżonka, który swoim rażąco nagannym postępowaniem uniemożliwia wspólne zamieszkiwanie (art. 58 § 2). Na wniosek sąd może też podzielić majątek wspólny, jeżeli nie spowoduje to nadmiernej zwłoki (art. 58 § 3) – w praktyce zdarza się to głównie wtedy, gdy małżonkowie są co do podziału zgodni.
Sprawy „w międzyczasie”. Gdy toczy się sprawa rozwodowa, nie można osobno wszczynać sprawy o alimenty między małżonkami i na wspólne dzieci za okres od wniesienia pozwu, ani osobnej sprawy o władzę rodzicielską czy kontakty – takie kwestie rozstrzyga sąd rozwodowy w drodze zabezpieczenia (art. 445 i 4451 k.p.c.). Wniosek o zabezpieczenie alimentów, miejsca pobytu dzieci albo kontaktów można złożyć razem z pozwem.
Nazwisko. Rozwiedziony małżonek, który zmienił nazwisko przy ślubie, może w ciągu roku od uprawomocnienia się wyroku powrócić do poprzedniego nazwiska przez oświadczenie przed kierownikiem urzędu stanu cywilnego (art. 59 k.r.o.).
Separacja
Separacja jest rozwiązaniem dla małżonków, u których rozkład pożycia jest zupełny, ale niekoniecznie trwały – albo którzy z różnych powodów nie chcą rozwodu (art. 611 k.r.o.). Separacja ma co do zasady skutki takie jak rozwód (art. 614), w tym powstanie rozdzielności majątkowej (art. 54), ale małżonek pozostający w separacji nie może zawrzeć nowego małżeństwa. Jeśli małżonkowie nie mają wspólnych małoletnich dzieci, sąd może orzec separację na ich zgodne żądanie, bez orzekania o winie (art. 611 § 3 i 613 § 2). Opłata od pozwu o separację wynosi 600 zł, a od wniosku o separację na zgodne żądanie – 100 zł (art. 26 ust. 1 i art. 37 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych). Separację można znieść na zgodne żądanie małżonków (art. 616).
Władza rodzicielska i kontakty z dzieckiem
Władza rodzicielska przysługuje obojgu rodzicom (art. 93 k.r.o.), a o istotnych sprawach dziecka – np. wyborze szkoły, leczeniu, wyjeździe za granicę na stałe – rodzice rozstrzygają wspólnie; gdy się nie porozumieją, decyduje sąd opiekuńczy (art. 97 § 2). Gdy rodzice żyją osobno, sąd może określić sposób wykonywania władzy i kontaktów. Jeżeli rodzice przedstawią zgodne z dobrem dziecka pisemne porozumienie (tzw. plan wychowawczy), sąd pozostawia władzę obojgu (art. 107 § 1). W braku porozumienia sąd, uwzględniając prawo dziecka do wychowania przez oboje rodziców, może powierzyć wykonywanie władzy jednemu z nich i ograniczyć władzę drugiego do określonych obowiązków i uprawnień (art. 107 § 2).
Ograniczenie i pozbawienie władzy. Gdy dobro dziecka jest zagrożone, sąd wydaje odpowiednie zarządzenia – np. zobowiązuje do pracy z asystentem rodziny albo poddaje wykonywanie władzy nadzorowi kuratora (art. 109). Pozbawienie władzy rodzicielskiej następuje przy trwałej przeszkodzie, nadużywaniu władzy albo rażącym zaniedbywaniu obowiązków (art. 111).
Kontakty. Kontakty to prawo i obowiązek zarówno rodzica, jak i dziecka – niezależnie od władzy rodzicielskiej (art. 113). Obejmują spotkania, zabieranie dziecka poza miejsce stałego pobytu, rozmowy telefoniczne i komunikację elektroniczną. Gdy dziecko mieszka z jednym z rodziców, sposób kontaktów z drugim rodzice ustalają wspólnie, a w razie sporu – sąd (art. 1131). Sąd może kontakty ograniczyć, np. do spotkań w obecności kuratora, a gdy poważnie zagrażają dobru dziecka – zakazać ich (art. 1132–1133). Te same zasady stosuje się odpowiednio do kontaktów dziecka z rodzeństwem i dziadkami (art. 1136).
Postępowanie. Sprawy te, poza rozwodem, rozpoznaje sąd opiekuńczy, czyli sąd rodzinny (art. 568 k.p.c.) – co do zasady sąd rejonowy właściwy dla miejsca zamieszkania dziecka (art. 507 i 569 k.p.c.). Opłata od wniosku wynosi co do zasady 100 zł (art. 23 ustawy o kosztach sądowych). Postanowienia o władzy rodzicielskiej i kontaktach zapadają po przeprowadzeniu rozprawy i są wykonalne po uprawomocnieniu (art. 579 k.p.c.), dlatego na czas postępowania często potrzebne jest zabezpieczenie. Sąd wysłuchuje dziecko, jeśli pozwala na to jego rozwój i dojrzałość – poza salą sądową – i bierze pod uwagę jego rozsądne życzenia (art. 2161 i 576 k.p.c.). W wielu sprawach sąd zleca opinię zespołu specjalistów.
Gdy kontakty nie są realizowane. Jeśli rodzic, u którego mieszka dziecko, utrudnia kontakty ustalone w orzeczeniu albo ugodzie, sąd może zagrozić mu nakazaniem zapłaty określonej sumy pieniężnej za każde naruszenie, a następnie nakazać jej zapłatę (art. 59815–59816 k.p.c.). Podobny tryb dotyczy rodzica uprawnionego do kontaktów, który narusza obowiązki wynikające z orzeczenia lub ugody – np. nie odwozi dziecka w ustalonym terminie. Zanim złożymy wniosek, pomagamy zebrać dowody – korespondencję, notatki z nieudanych spotkań, świadków.
Alimenty
Kto i ile. Rodzice mają obowiązek alimentacyjny wobec dziecka, które nie jest jeszcze w stanie utrzymać się samodzielnie – także po osiągnięciu pełnoletności, np. w czasie nauki (art. 133 § 1 k.r.o.). Wobec pełnoletniego dziecka rodzice mogą się uchylić od alimentów, gdy łączą się one z nadmiernym dla nich uszczerbkiem albo gdy dziecko nie stara się usamodzielnić (art. 133 § 3). Zakres alimentów zależy od usprawiedliwionych potrzeb uprawnionego oraz od zarobkowych i majątkowych możliwości zobowiązanego (art. 135 § 1) – liczy się nie tylko to, ile ktoś zarabia, ale ile mógłby zarabiać. Rezygnacja z pracy albo zmiana na gorzej płatną bez ważnego powodu w ciągu trzech lat przed sprawą nie jest brana pod uwagę (art. 136). Świadczenie wychowawcze („800+”) nie wpływa na wysokość alimentów (art. 135 § 3).
Dowody. Usprawiedliwione potrzeby trzeba wykazać: zestawienie miesięcznych kosztów (wyżywienie, mieszkanie, szkoła, zajęcia dodatkowe, leczenie, wypoczynek) z rachunkami. Po stronie zobowiązanego – zaświadczenia o dochodach, zeznania podatkowe, informacje o majątku. Pomagamy przygotować takie zestawienie tak, by było rzetelne i dało się je obronić w sądzie.
Sąd i koszty. Sprawy o alimenty rozpoznaje sąd rejonowy (art. 17 pkt 4 k.p.c. wyłącza je z właściwości sądu okręgowego), a powództwo można wytoczyć według miejsca zamieszkania uprawnionego (art. 32 k.p.c.). Osoba dochodząca alimentów nie ponosi kosztów sądowych (art. 96 ust. 1 pkt 2 ustawy o kosztach sądowych). Wyrokowi zasądzającemu alimenty sąd nadaje z urzędu rygor natychmiastowej wykonalności – co do rat płatnych po wniesieniu pozwu, a za okres wcześniejszy maksymalnie za trzy miesiące (art. 333 § 1 pkt 1 k.p.c.).
Zabezpieczenie. Już z pozwem można złożyć wniosek o zabezpieczenie alimentów na czas trwania sprawy; wystarczy uprawdopodobnienie roszczenia (art. 753 k.p.c.). Przy ustalaniu ojcostwa zabezpieczenie jest możliwe nawet przed urodzeniem dziecka (art. 754 k.p.c.).
Zmiana i przedawnienie. W razie zmiany stosunków – np. dziecko poszło do szkoły z wyższymi kosztami, zobowiązany stracił pracę albo znacznie więcej zarabia – można żądać podwyższenia lub obniżenia alimentów (art. 138 k.r.o.). Raty alimentacyjne przedawniają się z upływem trzech lat (art. 137 § 1).
Alimenty między byłymi małżonkami. Małżonek, który nie został uznany za wyłącznie winnego i znajduje się w niedostatku, może żądać alimentów od byłego małżonka. Jeżeli jeden został uznany za wyłącznie winnego, a rozwód istotnie pogorszył sytuację materialną drugiego, sąd może zasądzić alimenty nawet bez niedostatku (art. 60 § 1–2 k.r.o.). Gdy zobowiązanym jest małżonek niewinny, obowiązek co do zasady wygasa po pięciu latach od rozwodu (art. 60 § 3).
Egzekucja. Komornik ma przy alimentach szersze możliwości niż przy zwykłych długach: z wynagrodzenia za pracę można zająć do trzech piątych (art. 1083 § 1 k.p.c.), a komornik okresowo, nie rzadziej niż co 6 miesięcy, z urzędu ustala zarobki i majątek dłużnika (art. 1086 k.p.c.).
Majątek małżonków
Wspólność i majątek osobisty. Z chwilą zawarcia małżeństwa powstaje wspólność ustawowa obejmująca to, co małżonkowie nabyli w czasie jej trwania – w szczególności wynagrodzenia i dochody (art. 31 k.r.o.). Do majątku osobistego należy m.in. to, co nabyto przed ślubem, oraz spadki i darowizny, chyba że spadkodawca lub darczyńca postanowił inaczej (art. 33). Do sprzedaży lub obciążenia nieruchomości wspólnej potrzebna jest zgoda drugiego małżonka (art. 37).
Intercyza i rozdzielność. Umowę majątkową (rozszerzenie lub ograniczenie wspólności, rozdzielność, rozdzielność z wyrównaniem dorobków) zawiera się w formie aktu notarialnego – przed ślubem albo w trakcie małżeństwa (art. 47). Wobec osób trzecich można się na nią powołać tylko, gdy wiedziały o jej zawarciu i rodzaju (art. 471). Z ważnych powodów – np. długów, rozrzutności albo długotrwałej separacji faktycznej – każdy z małżonków może żądać ustanowienia rozdzielności przez sąd (art. 52); opłata od pozwu wynosi 200 zł (art. 27 pkt 6 ustawy o kosztach sądowych). W wyjątkowych wypadkach sąd może ustanowić rozdzielność z datą wsteczną.
Podział majątku. Po ustaniu wspólności (rozwód, separacja, rozdzielność) udziały są co do zasady równe (art. 43 § 1 i 501 k.r.o.). Z ważnych powodów można żądać ustalenia nierównych udziałów, przy czym bierze się pod uwagę także osobistą pracę przy wychowaniu dzieci i prowadzeniu domu (art. 43 § 2–3). Przy podziale rozlicza się nakłady z majątku wspólnego na osobisty i odwrotnie (art. 45) – np. gdy wkład własny na mieszkanie pochodził z darowizny od rodziców jednego z małżonków. Sprawę rozpoznaje w postępowaniu nieprocesowym sąd rejonowy miejsca położenia majątku (art. 507 i 566–567 k.p.c.). Opłata od wniosku wynosi 1000 zł, a gdy wniosek zawiera zgodny projekt podziału – 300 zł (art. 38 ustawy o kosztach sądowych). Podziału można też dokonać umową, a gdy w skład majątku wchodzi nieruchomość – w formie aktu notarialnego (więcej o transakcjach na stronie nieruchomości).
Mieszkanie z kredytem. Kredyt hipoteczny nie jest dzielony przez sąd w sprawie o podział majątku – obaj małżonkowie zwykle pozostają dłużnikami banku, dopóki bank nie zgodzi się na zmianę. Dlatego przy podziale ustalamy wartość nieruchomości, saldo kredytu, kto przejmuje lokal i spłatę, oraz rozliczenie rat spłacanych po ustaniu wspólności. Często najlepszym rozwiązaniem jest ugoda połączona z rozmową z bankiem.
Pochodzenie dziecka
Dziecko urodzone w czasie małżeństwa albo przed upływem 300 dni od jego ustania uznaje się za dziecko męża matki (art. 62 k.r.o.). Domniemanie to można obalić tylko w sprawie o zaprzeczenie ojcostwa. Mąż matki ma na pozew rok od dnia, w którym dowiedział się, że dziecko od niego nie pochodzi, nie później niż do pełnoletności dziecka (art. 63); matka – rok od dnia, w którym dowiedziała się, że dziecko nie pochodzi od męża (art. 69); dziecko – rok od dnia, w którym się o tym dowiedziało, ale nie wcześniej niż po osiągnięciu pełnoletności (art. 70).
Gdy nie ma domniemania pochodzenia od męża matki, ojcostwo ustala się przez uznanie przed kierownikiem urzędu stanu cywilnego (art. 73) albo w sądzie (art. 84). Mężczyzna, który uznał ojcostwo, może w ciągu roku od dowiedzenia się, że dziecko od niego nie pochodzi, żądać ustalenia bezskuteczności uznania (art. 78). Sprawy o ustalenie i zaprzeczenie ojcostwa rozpoznaje sąd rejonowy (art. 17 pkt 1 k.p.c.). Strona dochodząca ustalenia ojcostwa i związanych z tym roszczeń nie ponosi kosztów sądowych (art. 96 ust. 1 pkt 1 ustawy o kosztach sądowych), a opłata od pozwu o zaprzeczenie ojcostwa wynosi 200 zł (art. 27 pkt 4). Kluczowym dowodem jest zwykle badanie DNA zlecane przez sąd.
Roczne terminy w tych sprawach są nieprzekraczalne – jeśli masz wątpliwości co do ojcostwa, skontaktuj się z nami jak najszybciej.
Mediacja i ugoda
W każdej sprawie rodzinnej sąd może skierować strony do mediacji – także w rozwodzie, w zakresie alimentów, władzy rodzicielskiej, kontaktów i spraw majątkowych (art. 4452 k.p.c.). Mediację można też rozpocząć przed sprawą. Przygotowujemy klientów do mediacji, pomagamy ustalić, na czym im zależy i co jest do przyjęcia, oraz opracowujemy treść ugody albo porozumienia rodzicielskiego tak, by nadawało się do zatwierdzenia przez sąd i do wykonania.
Typowe błędy
- wyprowadzka bez ustalenia, gdzie zamieszkają dzieci i jak będą wyglądały kontakty – bez zabezpieczenia stan faktyczny potrafi utrwalić się na miesiące,
- żądanie orzeczenia o winie „z zasady”, bez dowodów i bez oceny, co ono realnie zmieni,
- zgoda na podział majątku albo „przepisanie” mieszkania bez rozliczenia kredytu i nakładów,
- zaniżanie albo zawyżanie kosztów utrzymania dziecka – sąd ocenia je krytycznie, a utrata wiarygodności szkodzi całej sprawie,
- przegapienie rocznych terminów w sprawach o zaprzeczenie ojcostwa,
- angażowanie dzieci w konflikt rodziców, np. przekazywanie przez nie wiadomości albo pytanie, z kim chcą mieszkać.
Jak pracujemy
Na pierwszym spotkaniu słuchamy, porządkujemy fakty i wskazujemy możliwe drogi – ugodową i sądową – wraz z ich realnymi skutkami i czasem trwania. Prosimy o akty stanu cywilnego, dokumenty dotyczące dochodów i majątku, korespondencję między stronami i – jeżeli są – wcześniejsze orzeczenia. Potem przygotowujemy pozew lub wniosek wraz z wnioskiem o zabezpieczenie, reprezentujemy na rozprawach i w mediacji, a po wyroku – jeśli trzeba – w sprawach o zmianę alimentów, kontakty lub egzekucję.
Rozmowy w sprawach rodzinnych prowadzimy z pełną dyskrecją, w naszym biurze w Gdańsku albo zdalnie. Reprezentujemy klientów z Gdańska, Gdyni, Sopotu i okolic przed sądami rejonowymi i okręgowymi na Pomorzu, a w razie potrzeby także w innych częściach kraju. Umów konsultację.
Do którego sądu w Gdańsku trafi sprawa
Rozwód i separację rozpoznaje w pierwszej instancji sąd okręgowy (art. 17 pkt 1 k.p.c.). Pozew składa się w sądzie, w którego okręgu małżonkowie mieli ostatnie wspólne miejsce zamieszkania, o ile choć jedno z nich nadal tam mieszka (art. 41 k.p.c.). Jeśli oboje mieszkaliście ostatnio razem w Gdańsku i jedno z Was tu zostało, właściwy będzie Sąd Okręgowy w Gdańsku. Jeżeli oboje się wyprowadziliście, decyduje miejsce zamieszkania pozwanego, a dopiero potem powoda.
Alimenty to sprawa sądu rejonowego. W Gdańsku działają dwa: Sąd Rejonowy Gdańsk-Północ i Sąd Rejonowy Gdańsk-Południe, a właściwość zależy od dzielnicy. Pozew o alimenty można złożyć według miejsca zamieszkania dziecka lub innej osoby uprawnionej (art. 32 k.p.c.), która nie płaci przy tym kosztów sądowych.
Najczęstsze pytania
Ile kosztuje rozwód w sądzie?
Opłata od pozwu o rozwód wynosi 600 zł. Jeżeli sąd orzeknie rozwód bez orzekania o winie na zgodny wniosek stron, po uprawomocnieniu wyroku zwraca połowę tej kwoty. Do tego mogą dojść koszty opinii biegłych i wynagrodzenie pełnomocnika.
Jak długo trwa rozwód?
Rozwód za porozumieniem, bez orzekania o winie i bez sporu co do dzieci, kończy się często na jednej lub dwóch rozprawach. Sprawa z orzekaniem o winie, z wieloma świadkami albo ze sporem o dzieci i opinią specjalistów trwa zwykle znacznie dłużej. Realny czas zależy też od obciążenia konkretnego sądu.
Czy muszę wykazać winę drugiego małżonka?
Nie. Sąd z zasady orzeka o winie, ale na zgodne żądanie obojga małżonków zaniecha tego (art. 57 k.r.o.). Orzeczenie o wyłącznej winie ma znaczenie przede wszystkim dla alimentów między byłymi małżonkami.
Od kiedy mogę żądać alimentów na dziecko?
Na bieżąco – od wniesienia pozwu, a z wnioskiem o zabezpieczenie także na czas trwania sprawy. Za okres sprzed wniesienia pozwu sąd może uwzględnić niezaspokojone potrzeby dziecka (art. 137 § 2 k.r.o.), ale trzeba je wykazać.
Czy mogę zmienić wysokość alimentów zasądzonych kilka lat temu?
Tak, jeżeli zmieniły się stosunki – potrzeby uprawnionego albo możliwości zobowiązanego (art. 138 k.r.o.). Porównuje się sytuację z chwili poprzedniego orzeczenia lub ugody z obecną.
Drugi rodzic utrudnia mi kontakty z dzieckiem. Co mogę zrobić?
Jeżeli kontakty są ustalone orzeczeniem albo ugodą, można złożyć wniosek o zagrożenie nakazaniem zapłaty określonej sumy za każde naruszenie, a potem o nakazanie jej zapłaty (art. 59815–59816 k.p.c.). Gdy kontaktów jeszcze nie ustalono – trzeba najpierw złożyć wniosek o ich uregulowanie, najlepiej z wnioskiem o zabezpieczenie.
Mieszkanie kupiliśmy w trakcie małżeństwa, ale wkład własny dali moi rodzice. Czy to ma znaczenie?
Tak. Jeżeli darowizna była dla jednego z małżonków, a pieniądze trafiły do majątku wspólnego, przy podziale można żądać rozliczenia nakładu z majątku osobistego (art. 45 k.r.o.). Kluczowe są dowody: umowa darowizny, potwierdzenia przelewów, deklaracje podatkowe.
Czy można podzielić majątek bez sądu?
Tak – umową między byłymi małżonkami, a gdy w skład majątku wchodzi nieruchomość, w formie aktu notarialnego. Sąd jest potrzebny wtedy, gdy nie ma zgody co do składu, wartości lub sposobu podziału.