PIP może decyzją uznać umowę B2B za umowę o pracę – co sprawdzić w umowach
Od 8 lipca 2026 r. inspekcja pracy nie musi już iść do sądu, żeby zakwestionować kontrakt B2B albo umowę zlecenia. Okręgowy inspektor pracy może sam, w drodze decyzji administracyjnej, stwierdzić, że strony łączy stosunek pracy. Zmiana dotyczy każdej firmy, która współpracuje z osobami fizycznymi na podstawie umów cywilnoprawnych – także tych podpisanych przed lipcem.
Co dokładnie się zmieniło
Podstawą jest ustawa z 11 marca 2026 r. o zmianie ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. 2026 poz. 473). Decyzja nie zapada od razu. Najpierw inspektor w toku kontroli, po umożliwieniu stronom zajęcia stanowiska, wydaje polecenie zawarcia umowy o pracę. Dopiero gdy polecenie nie zostanie wykonane, okręgowy inspektor pracy może wydać decyzję.
Nowe przepisy obejmują umowy zawarte przed 8 lipca 2026 r., jeżeli trwały w dniu wejścia ustawy w życie. Kontrole wszczęte wcześniej kończy się na starych zasadach. Decyzja wywołuje skutki od dnia jej wydania – co do zasady ta data jest traktowana jako dzień zawarcia umowy o pracę (jeśli jednak w toku sprawy zlecający rozwiąże umowę, będzie to dzień rozpoczęcia kontroli), a stan faktyczny ocenia się na czas kontroli. Za okres wcześniejszy inspektor nadal może wystąpić z powództwem do sądu pracy.
Od decyzji przysługuje odwołanie do sądu rejonowego (sądu pracy) właściwego dla miejsca wykonywania pracy ustalonego w decyzji – wnosi się je w terminie miesiąca od doręczenia, za pośrednictwem okręgowego inspektora pracy. Skierowanie ustawy do Trybunału Konstytucyjnego w trybie kontroli następczej nie wstrzymuje jej stosowania – do czasu ewentualnego wyroku przepisy obowiązują.
Wzrosła też grzywna z art. 281 Kodeksu pracy za zawarcie umowy cywilnoprawnej w warunkach, w których powinna być zawarta umowa o pracę. Dziś wynosi od 2 000 do 60 000 zł (wcześniej od 1 000 do 30 000 zł). Okręgowy inspektor informuje organy podatkowe o przekazaniu odwołania od decyzji do sądu i o uprawomocnieniu się wyroku. Ministerstwo Finansów w odpowiedzi na pytania dziennikarzy z 6 lipca 2026 r. wskazało, że osoba objęta decyzją będzie obowiązana skorygować rozliczenia PIT za okres objęty decyzją. Od 8 lipca 2026 r. zmieniła się też Ordynacja podatkowa: przekazanie odwołania do sądu wstrzymuje bieg przedawnienia zobowiązania podatkowego (art. 70 § 6 pkt 3a), a ostateczna decyzja lub prawomocny wyrok są dla organu podatkowego rozstrzygnięciem zagadnienia wstępnego (art. 201 § 1aa).
Na co patrzy inspektor
Punktem wyjścia jest art. 22 Kodeksu pracy. Praca określonego rodzaju wykonywana pod kierownictwem, w miejscu i czasie wyznaczonym przez zlecającego, za wynagrodzeniem, jest zatrudnieniem w ramach stosunku pracy bez względu na nazwę umowy (§ 1 i § 1¹). Nie można też zastąpić umowy o pracę umową cywilnoprawną, jeśli warunki wykonywania pracy się nie zmieniają (§ 1²).
W praktyce widzimy, że sam tekst umowy rzadko przesądza sprawę. Liczy się codzienność. Typowa sytuacja: pracownik przechodzi na B2B, zostaje w tym samym zespole, ma tego samego przełożonego, te same godziny i obowiązek uzgadniania „urlopu”. Na papierze – usługa. W rzeczywistości – etat.
Przeglądając umowy, sprawdzamy przede wszystkim, czy wykonawca może powierzyć zadanie innej osobie, kto decyduje o czasie i miejscu pracy, czy wynagrodzenie zależy od rezultatu czy jest stałą miesięczną kwotą „za obecność”, kto ponosi ryzyko i dostarcza narzędzia oraz czy wykonawca działa też dla innych klientów.
Co zrobić teraz
- Sporządź listę wszystkich trwających umów cywilnoprawnych z osobami fizycznymi, z datą zawarcia i opisem faktycznie wykonywanych zadań.
- Porównaj treść każdej umowy z tym, jak współpraca wygląda naprawdę – maile, grafiki, komunikatory, sposób rozliczania.
- Tam, gdzie cechy stosunku pracy są wyraźne, rozważ zmianę formy zatrudnienia. Przepis przejściowy (art. 16 ustawy nowelizującej) stanowi, że podmiot, który przed 8 lipca 2026 r. zawarł umowę cywilnoprawną spełniającą wszystkie cechy stosunku pracy i do 8 lipca 2027 r. dobrowolnie zawrze z tą osobą umowę o pracę, nie odpowiada za wykroczenie z art. 281 § 1 pkt 1 Kodeksu pracy. Przepis dotyczy tylko tej odpowiedzialności – skutki składkowe i podatkowe wymagają osobnej analizy.
- Ustal, kto w firmie odpowiada za kontakt z inspektorem i jakie dokumenty zostaną mu przedstawione.
- Policz skutki podatkowe ewentualnej decyzji, zanim zrobi to organ.
Jak możemy pomóc
Przeglądamy umowy B2B i zlecenia pod kątem ryzyka przekwalifikowania, a w razie kontroli reprezentujemy firmę przed inspekcją i w sądzie pracy. Więcej o tym zakresie pracy kancelarii: umowy cywilnoprawne. Kontakt telefoniczny: 790 377 775.
Stan prawny na 27 października 2026 r. Artykuł ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej w indywidualnej sprawie.